- تعداد نمایش : 71
- تعداد دانلود : 81
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/1944
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .18 .8048
سال : 18
شماره : 12
شماره پی در پی : 118
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 18،
شماره 12،
،
شماره پی در پی 118
بررسی مؤلفه های کلاسیسم در شعر سبک خراسانی (مطالعه موردی ابوشکور، فرخی، عنصری و منوچهری)
صفحه
(51
- 84)
مهرویه رضیئی ، شروین خمسه (نویسنده مسئول)، احمد خیالی خطیبی
تاریخ دریافت مقاله
: شهریور 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: آذر 1404
چکیده
زمینه و هدف: سبک خراسانی متأخر (قرنهای چهارم و پنجم هجری) به دلیل ویژگیهایی چون نظم، استواری زبان و غلبۀ اندیشۀ عقلانی، از نظر تیپولوژیک به عنوان دورۀ بنیادین و هنجارگذار ادبیات فارسی با اصول کلاسیسم جهانی قابل مقایسه است. هدف از این پژوهش، تعیین میزان تطابق و تفاوتهای سبکی چهار شاعر برجستۀ این دوره (ابوشکور بلخی، فرخی سیستانی، عنصری بلخی و منوچهری دامغانی) با هفت مؤلفۀ اصلی کلاسیسم (عقلگرایی، ایجاز، فخامت، حقیقتمانندی، وضوح، آموزندگی/خ وشایندی و نبوغ) است.
روش ها: این مطالعه با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و تطبیقی، به واکاوی عناصر ساختاری و مضمونی هفت مؤلفۀ کلاسیک در دیوانهای شاعران مورد نظر پرداخته است تا نحوۀ اجرای این اصول در قلمروهای حکمی، مدحی و وصفی روشن گردد.
یافته ها: این پژوهش نشان میدهد که سبک خراسانی متأخر در مجموع، معادل تیپولوژیک کلاسیسم در سنت ادبیات فارسی است، اما این تطابق در قالب یک طیف پویا محقق شده است.
نتیجه گیری: میتوان گفت ابوشکور بلخی (با محوریت عقلگرایی بنیادین، ایجاز حکمی و آموزندگی صریح) نزدیکترین نماینده به کلاسیسم آرمانی و وظیفه گرا است. در سوی مقابل، منوچهری دامغانی با اولویت دادن به خوشایندی، تعقید تصویری، فخامت قاموسی و حقیقتمانندی حسی، بیشترین فاصله را از هنجارهای سادگی و عقلانیت محض کلاسیک میگیرد و زمینه ساز تحولات سبکی بعدی میشود. همچنین، عنصری بلخی فخامت را در نظم و ساختار مدیریتی و فرخی سیستانی حقیقتمانندی را در قالب وقایعنگاری تاریخی و عینی به کمال رسانده اند. این تنوع در اجرای اصول کلاسیک، نشاندهندۀ غنا و استحکام این دوره به عنوان هستۀ مرکزی ادبیات کلاسیک فارسی است.
کلمات کلیدی
سبک خراسانی
, کلاسیسم
, ابوشکور بلخی
, منوچهری دامغانی
, عنصری
, فرخی سیستانی
, عقلگرایی
, حقیقتمانندی
, ایجاز حکمی.
- ابوشکوربلخی(1393)، آفرین نامه ابوشکوربلخی، به کوشش هاشم محمدی، تهران: بهمن آرا.
- امامی، نصراله. تشکری، منوچهر، امرایی، آرش(1392)، ساختار قصاید ستایشی در شعر منوچهری، بهار ادب، سال ششم، شماره سوم، پیاپی 21: 75-55.
- امامی افشار، احمدعلی، (1373)، گزیده اشعار منوچهری دامغانی، چ٧، تهران: قطره.
- ثروت، منصور،(1385)، آشنایی با مکتب های ادبی، چاپ اول، تهران: سخن.
- زرین کوب، عبدالحسین، (1373)، شعر بیدروغ، شعر بینقاب، چاپ هفتم، تهران: علمی.
- زرین کوب، عبدالحسین، (1361)، با کاروان حله ، چ٥، تهران: جاویدان.
- سکرتان، دمینیک،(1388)، کلاسیسیزم، ترجمۀ حسن افشار، چاپ دوم، تهران: مرکز.
- سیدحسینی، رضا، (1384)، مکتب های ادبی، چاپ دوم، تهران: زمان.
- شمیسا، سیروس، (1378)، معانی و بیان، چ٨، تهران: فردوس.
- شمیسا، سیروس، (1388)، سبکشناسی شعر، چ٤، تهران: میترا.
- شمیسا، سیروس، (1392)، نقد ادبی، چ٤، تهران: فردوس.
- شمیسا، سیروس، (1394)، مکتبهای ادبی، چاپ هفتم، تهران: قطره.
- صبور،داریوش، (1370)، آفاق غزل فارسی، چاپ دوم، تهران: گفتار.
- صفا، ذبیح اﷲ (1355)، تاریخ ادبیات در ایران، تهران: دانشگاه تهران.
- طالبیان، یحیی، (1378)، صورخیال در شعر سبک خراسانی، کرمان: عماد کرمانی.
- علوی مقدم، محمد و اشرف زاده، رضا،(1376)، معانی و بیان، چاپ اول، تهران: سمت.
- عنصری، ابوالقاسم حسن بن احمد، (1363)، دیوان استاد عنصری بلخی، به کوشش: محمد دبیر سیاقی، چ٢، تهران: کتابخانه .
- فتوحی رودمعجنی، محمود، (1389)، بلاغت تصویر، چاپ دوم، تهران: سخن.
- فرخی سیستانی(1335)، دیوان فرخی سیستانی به کوشش محمد دبیر سیاقی، تهران: اقبال.
- فردریش، ورنر. هنری ملون، دیوید،(1388)، چشم انداز ادبیات تطبیقی غرب از دانته تا یوجین، ترجمه نسرین پروینی، تهران: سخن.
- فروزانفر، بدیع الزمان،(1387)، سخن و سخنوران، تهران: زوار.
- کوشکی، ایرج، (1396)، تطبیق مکاتب کلاسی سیسم و رمانتیسم اروپا با شعر فارسی، تهران: ماهواره.
- گرین ویلفرد و همکاران، (1380)، مبانی نقد ادبی، ترجمۀ فرزانه طاهری، چاپ سوم، تهران: نیلوفر.
- منوچهری دامغانی (1338)، دیوان منوچهری، به کوشش محمد دبیر سیاقی، تهران: زوار.
- میرصادقی، جمال و میمنت میرصادقی، (1368)، واژه نامه هنر شاعری، چاپ دوم، تهران: مهناز.
- نوری کوتنائی، نظام الدین،(1388)، مکاتب، سبکها و جنبشهای ادبی و هنری جهان تا پایان قرن بیستم، تهران: یادواره اسدی.
- ولک، رنه، (1385)، تاریخ نقد جدید، ترجمۀ سعید ارباب شیرانی، تهران: نیلوفر.
- یوسفی، غلامحسین، (1373)، فرّخی سیستانی: بحثی در شرح احوال و روزگار و شعر او، مشهد: کتابفروشی باستان.